|
اثر نظرات مشورتی اقلیمی بر توسعه حقوق دریاها
|
مهناز رشیدی   |
| استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه شاهد ، ma.rashidi@shahed.ac.ir |
|
|
چکیده: (67 مشاهده) |
پیشینه و مبانی نظری پژوهش: شناسایی تغییرات اقلیمی، به عنوان یکی از مهمترین نگرانیهای مشترک بشریت، تحولاتی را در عرصه حقوق بینالملل رقم زده است. صرف نظر از تدوین سه کنوانسیون مهم در این زمینه، یعنی کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در زمینه تغییرات اقلیمی (1992)، پروتکل کیوتو (1997) و توافقنامه پاریس (2015)، صدور نظرات مشورتی از جانب سه مرجع قضایی، دیوان بینالمللی حقوق دریاها (ایتلوس)، دیوان بین آمریکایی حقوق بشر و دیوان بینالمللی دادگستری، قلمروی تعهدات حقوقی دولتها در مقابله با تغییرات اقلیمی را گسترش داده اند. یکی از عناصر طبیعی مهم مؤثر بر و متأثر از تغییرات اقلیمی، دریاها و اقیانوسها هستند. هدف این نوشتار، آن است که مشخص نماید یافتههای نظرات مشورتی دیوان بینالمللی حقوق دریاها و دیوان بینالمللی دادگستری چه نقشی در توسعه قلمروی حقوق دریاها در مقابله با تغییرات اقلیمی داشته است.
روششناسی: روش این پژوهش، توصیفی- تحلیلی و تطبیقی است. به این ترتیب که این پژوهش نخست به توصیف، تحلیل و تطبیق یافتههای دو نظر مشورتی صادره از دیوان بینالمللی حقوق دریاها و دیوان بینالمللی دادگستری با یکدیگر میپردازد و سپس، با توجه به سکوت کنوانسیون حقوق دریاها (1982) در موضوع تغییرات اقلیمی، اثرات این دو نظر را بر توسعه هنجاری حقوق دریاها تبیین میکند. شیوه گردآوری منابع در این روش، روش کتابخانهای است. به نحوی که با مطالعه رویه قضایی، اسناد بینالمللی، مقالات و کتب، توصیف و تحلیل در موضوع پژوهش صورت میگیرد.
یافتهها: کنوانسیون 1982 حقوق دریاها، که نظم حقوقی بینالمللی دریایی کنونی را پایهگذاری کرده است، قبل از شناسایی آثار زیانبار تغییرات اقلیمی تدوین شده است. از این رو، فاقد مقرره صریحی در رابطه با تعهدات دولتها در مقابله با تغییرات اقلیمی و آثار آن است. در حالی که، از یک سو، پهنههای آبی به عنوان جاذب گازهای گلخانهای نقش زیادی در کاهش تغییرات اقلیمی دارند و از سوی دیگر فعالیتهای دریایی مانند اکتشاف نفت و منابع معدنی در دریا، صنعت کشتیرانی و... از جمله فعالیتهای انتشاردهنده گازهای گلخانهای هستند. همچنین در صورت تشدید تغییرات اقلیمی و بروز آثاری مانند گرم شدن و اسیدی شدن آب دریاها، بالا آمدن سطح آب دریاها و... محیط زیست دریایی و جوامع ساحلی در معرض خطر قرار میگیرند. از این رو، شناسایی تعهدات دولتها در مقابله با تغییرات اقلیمی و سازگاری بیشتر با آن در پهنههای دریایی که در دو نظر مشورتی مذکور به تفصیل بیان شده است، ضرورت دارد.
نتیجهگیری: نظرات مشورتی اقلیمی ایتلوس و دیوان بینالمللی دادگستری، ضمن کمک به یکپارچگی بیشتر حقوق بینالملل در مقابله با تغییرات اقلیمی، با ارائه تفسیری پویا از کنوانسیون حقوق دریاها، به توسعه قواعد آن، در دو حوزه حفاظت از محیط زیست دریایی و رویارویی با بالاآمدن سطح آب دریاها کمک کرده است. شناسایی انتشار گازهای گلخانهای به عنوان یکی از مصادیق آلودگی دریایی و تبیین مفهوم مراقبت مقتضی، از جمله تحولات حقوقی مهم در زمینه حفاظت از محیط زیست دریایی در برابر تغییرات اقلیمی است. همچنین تأیید ثبات خطوط دریایی و استمرار دولت بودگی سرزمینهای درحال غرق، اطمینان خاطر بیشتری برای دولتها، به ویژه دولتهای جزیرهای کوچک است که به یکی از خلأهای هنجاری حقوق بینالملل در زمینه مقابله با افزایش آب دریاها پاسخ گفته است. |
|
| واژههای کلیدی: بالاآمدن آب دریاها، تغییرات اقلیمی، حفاظت از محیط زیست دریایی، حقوق دریاها |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
حقوق دریا (بین الملل، خصوصی، عمومی)
دریافت: 1405/2/15 | ویرایش نهایی: 1405/4/13 | پذیرش: 1405/3/15
|
|
|
|
|
|
.jpg)
