|
پاسخ و عملکرد جوامع حشرات آبزی EPT (Ephemeroptera, Plecoptera and Trichoptera) و Diptera به کیفیت آب رودخانه گرگر (استان خوزستان)
|
پروانه شوکت   ، ندا کریمی اصل ، لاله موسوی ده موردی |
| دانشگاه صنعتی خاتم الانبیاء بهبهان ، parvane_39@yahoo.com |
|
|
چکیده: (53 مشاهده) |
پیشینه و اهداف: یکی از مناسب ترین روش های علمی برای بررسی تأثیر فعالیت های انسانی بر کیفیت آب رودخانه ها و تعیین سلامت اکولوژیک آبها ارزیابی و پایش بیولوژیکی آبها از طریق حشرات آبزی می باشد. آنها رایج ترین موجودات برای فعالیت های پایشی محسوب می شوند. به همین منظور این مطالعه با هدف پاسخ و عملکرد جوامع حشرات آبزی EPT و Diptera نسبت به کیفیت آب رودخانه گرگر (استان خوزستان) با استفاده از شاخص های زیستی انجام شده است.
روشها: این مطالعه در سال 1397 بهصورت فصلی در پنج ایستگاه در طول رودخانه گرگر (کارون)، استان خوزستان صورت گرفته است. نمونههای جوامع کفزی با گرب پترسون و سوربر (سطح مقطع هر دو 225 سانتیمتر مربع) جمعآوری و پس از شستشو با الک 500 میکرون و رنگآمیزی با رزبنگال با غلظت یک گرم در لیتر به مدت 45 دقیقه، در الکل اتیلیک 96 درجه فیکس و سپس شناسایی و شمارش گردید. فاکتورهای فیزیکوشیمیایی آب شامل دما، اکسیژن محلول، شوری و pH با دستگاه مولتیپارامتر اندازهگیری شد. هم چنین شاخص های تنوع شامل غنای کل، غنای EPT و نسبت فراوانی EPT/CHIR نیز محاسبه گردید. داده ها با نرمافزارهای PAST ver.2.17، SPSS 21 و Excel 2010 تحلیل و نرمال بودن توزیع دادهها بر اساس آزمون Kolmogorov – Smirnov بررسی شد. اختلاف معنیدار بین پارامترها در فصول و ایستگاههای نمونهبرداری از طریق آنالیز واریانس یک طرفه One-way ANOVA Single factor انجام شد و مقایسه میانگینها بر اساس آزمون دانکن در سطح اطمینان 95% (05/0= a) بررسی گردید.
یافتهها: در این تحقیق در مجموع 4 رده، 27 خانواده، 5 جنس و 25 گونه از حشرات آبزی شناسایی و شمارش شد. بیشترین درصد فراوانی به ترتیب مربوط به Diptera با71/0 درصد، Ephemeroptera با 24 درصد و Trichoptera با 5/4 درصد نسبت به کل جمعیت حشرات آبزی بوده است. بر اساس شاخص هیلسنهوف، کیفیت آب منطقه مورد مطالعه در چهار طبقه کیفی مناسب، نسبتاً ضعیف، ضعیف و بسیار ضعیف طبقه بندی گردید. در این مطالعه بیشترین فراوانی مربوط به جنس Austrosimulium sp. از خانواده Simulidae از رده دوبالان گزارش شده است. بیشترین و کمترین میزان شاخص غنای کل به ترتیب در ایستگاههای 2 و 3 مشاهده گردید. در طی دوره بررسی فقط در ایستگاههای 2 و 1 مقادیر شاخص غنایEPT بالا بود. ایستگاه 1 بیشترین میزان شاخص نسبت فراوانی EPT/CHIR را به خود اختصاص داده و بهترین وضعیت را از این نظر داشته است. شاخص شانون، ایستگاههای مورد مطالعه در وضعیت کیفی ضعیف و بد ارزیابی نمود.
نتیجهگیری: بر اساس شاخص هیلسنهوف، کیفیت آب منطقه مورد مطالعه در چهار طبقه کیفی مناسب، نسبتاً ضعیف، ضعیف و بسیار ضعیف طبقه بندی گردید. هم جنین شاخص شانون، ایستگاههای مورد مطالعه را در وضعیت کیفی ضعیف و بد ارزیابی نمود.
با توجه به نتایج مطالعه حاضر و با عنایت به اینکه شاخصهای فیزیکوشیمیایی معمولاً تغییرات سریع و مقطعی را ردیابی نموده و قادر به نشان دادن پاسخهای بیولوژیکی جوامع کفزی در بلند مدت نیستند می توان بیان نمود که استفاده از حشرات آبزی EPT و Diptera به عنوان شاخص زیستی برای ارزیابی کیفیت آب روش مناسبی می باشد. پیشینه و اهداف: یکی از مناسب ترین روش های علمی برای بررسی تأثیر فعالیت های انسانی بر کیفیت آب رودخانه ها و تعیین سلامت اکولوژیک آبها ارزیابی و پایش بیولوژیکی آبها از طریق حشرات آبزی می باشد. آنها رایج ترین موجودات برای فعالیت های پایشی محسوب می شوند. به همین منظور این مطالعه با هدف پاسخ و عملکرد جوامع حشرات آبزی EPT و Diptera نسبت به کیفیت آب رودخانه گرگر (استان خوزستان) با استفاده از شاخص های زیستی انجام شده است.
روشها: این مطالعه در سال 1397 بهصورت فصلی در پنج ایستگاه در طول رودخانه گرگر (کارون)، استان خوزستان صورت گرفته است. نمونههای جوامع کفزی با گرب پترسون و سوربر (سطح مقطع هر دو 225 سانتیمتر مربع) جمعآوری و پس از شستشو با الک 500 میکرون و رنگآمیزی با رزبنگال با غلظت یک گرم در لیتر به مدت 45 دقیقه، در الکل اتیلیک 96 درجه فیکس و سپس شناسایی و شمارش گردید. فاکتورهای فیزیکوشیمیایی آب شامل دما، اکسیژن محلول، شوری و pH با دستگاه مولتیپارامتر اندازهگیری شد. هم چنین شاخص های تنوع شامل غنای کل، غنای EPT و نسبت فراوانی EPT/CHIR نیز محاسبه گردید. داده ها با نرمافزارهای PAST ver.2.17، SPSS 21 و Excel 2010 تحلیل و نرمال بودن توزیع دادهها بر اساس آزمون Kolmogorov – Smirnov بررسی شد. اختلاف معنیدار بین پارامترها در فصول و ایستگاههای نمونهبرداری از طریق آنالیز واریانس یک طرفه One-way ANOVA Single factor انجام شد و مقایسه میانگینها بر اساس آزمون دانکن در سطح اطمینان 95% (05/0= a) بررسی گردید.
یافتهها: در این تحقیق در مجموع 4 رده، 27 خانواده، 5 جنس و 25 گونه از حشرات آبزی شناسایی و شمارش شد. بیشترین درصد فراوانی به ترتیب مربوط به Diptera با71/0 درصد، Ephemeroptera با 24 درصد و Trichoptera با 5/4 درصد نسبت به کل جمعیت حشرات آبزی بوده است. بر اساس شاخص هیلسنهوف، کیفیت آب منطقه مورد مطالعه در چهار طبقه کیفی مناسب، نسبتاً ضعیف، ضعیف و بسیار ضعیف طبقه بندی گردید. در این مطالعه بیشترین فراوانی مربوط به جنس Austrosimulium sp. از خانواده Simulidae از رده دوبالان گزارش شده است. بیشترین و کمترین میزان شاخص غنای کل به ترتیب در ایستگاههای 2 و 3 مشاهده گردید. در طی دوره بررسی فقط در ایستگاههای 2 و 1 مقادیر شاخص غنایEPT بالا بود. ایستگاه 1 بیشترین میزان شاخص نسبت فراوانی EPT/CHIR را به خود اختصاص داده و بهترین وضعیت را از این نظر داشته است. شاخص شانون، ایستگاههای مورد مطالعه در وضعیت کیفی ضعیف و بد ارزیابی نمود.
نتیجهگیری: بر اساس شاخص هیلسنهوف، کیفیت آب منطقه مورد مطالعه در چهار طبقه کیفی مناسب، نسبتاً ضعیف، ضعیف و بسیار ضعیف طبقه بندی گردید. هم جنین شاخص شانون، ایستگاههای مورد مطالعه را در وضعیت کیفی ضعیف و بد ارزیابی نمود.
با توجه به نتایج مطالعه حاضر و با عنایت به اینکه شاخصهای فیزیکوشیمیایی معمولاً تغییرات سریع و مقطعی را ردیابی نموده و قادر به نشان دادن پاسخهای بیولوژیکی جوامع کفزی در بلند مدت نیستند می توان بیان نمود که استفاده از حشرات آبزی EPT و Diptera به عنوان شاخص زیستی برای ارزیابی کیفیت آب روش مناسبی می باشد. |
|
| واژههای کلیدی: شاخص HFBI، شاخص EPT/CHIR، رودخانه گرگر، EPT، Diptera |
|
|
|
نوع مطالعه: پژوهشي |
موضوع مقاله:
شیلات و آبزیان
دریافت: 1404/11/14 | ویرایش نهایی: 1405/4/13 | پذیرش: 1405/3/15
|
|
|
|
|
|
.jpg)
