این نشریه با احترام به قوانین اخلاق در نشریات تابع قوانین کمیته اخلاق درانتشار (COPE) است و از آیین نامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در آثار علمی پیروی می نماید.
پژوهشگاه ملی اقیانوس شناسی و علوم جوی ، saleh@inio.ac.ir
چکیده: (7 مشاهده)
پیشینه و اهداف: زیستگاههای مرجانی خلیج فارس، بهعنوان اکوسیستمهایی با ارزش بالای بومشناختی و اقتصادی، علاوه بر نقش در تنوع زیستی، تأمین غذا، حفاظت از سواحل و کارکردهای پژوهشی و گردشگری، در معرض تنشهای فزاینده محلی و جهانی قرار دارند. آلودگیهای نفتی، توسعههای ساحلی، ورود مواد مغذی و فاضلاب، در کنار گرمایش و اسیدیشدن آب دریا، پایداری این زیستگاهها را تهدید میکند. با توجه به اهمیت شیمی کربنات در سلامت مرجانها، این پژوهش با هدف تکمیل دادههای موجود درباره وضعیت سامانه کربنات و ارزیابی تغییرات فصلی آن در نیمه ایرانی خلیج فارس انجام شد. بدین منظور پایش ماهانه یکساله در سه منطقه مرجانی خارک (شمالغرب)، کیش (بخش میانی) و قشم (شرق خلیج فارس) انجام و نتایج با دادههای گشت دریایی تابستان 2021 تلفیق گردید. روش ها: نمونهبرداری از نوامبر 2021 تا دسامبر 2022 بهصورت ماهانه و از عمق یکمتر زیر سطح انجام شد. پارامترهای فیزیکی و شیمیایی شامل دما، شوری، اکسیژن محلول، pH، مواد مغذی و قلیاییت کل (AT) اندازهگیری شد. شاخصهای شیمی کربنات از جمله کربن معدنی محلول (DIC)، فشار جزئی CO2، حالت اشباع آراگونیت و نسبتهای نرمالشده محاسبه گردید. برای تحلیل وضعیت تابستانی کل خلیج فارس از دادههای گشت دریایی شهریور 2021 استفاده شد. یافته ها: میانگین سالانه دما در مناطق خارک، کیش و قشم بهترتیب 26.6، 28.8 و 28.0 درجه سانتیگراد و میانگین شوری 39.9، 38.3 و 37.2 بود. میانگین ATبهترتیب 2534، 2456 و 2421 و میانگین DIC برابر 2147، 2078 و 2062 میکرومول بر کیلوگرم بهدست آمد. کمینه DIC در تابستان و بیشینه آن در فصول سرد مشاهده شد. میانگین سالانه pH (حدود 8.04) و pCO2(حدود 410–416 میکرواتمسفر) تفاوت معنیداری میان جزایر نشان نداد و آبها در ماههای مختلف میتوانند نقش منبع یا مخزن CO2را ایفا کنند. آبهای هر سه منطقه در تمام سال نسبت به آراگونیت در حالت فوقاشباع بودند و بیشترین مقادیر اشباع در فصول گرم ثبت شد. کاهش قلیاییت نسبت به خط رقیقشدگی آب اقیانوس هند بیانگر ترسیب زیستی کلسیم کربنات در خلیج فارس است؛ این کاهش در خارک بیشترین و در قشم کمترین مقدار را نشان داد که با زمان ماندگاری آب و فاصله از تنگه هرمز سازگار است. نسبت تولید کربن آلی به تشکیل کلسیم کربنات در تابستان 2.6 به 1 و میانگین سالانه حدود 1.1 به 1 برآورد شد که تایید کننده افزایش نسبت تولید کربن آلی توسط فتوسنتز نسبت به تولید زیستی کلسیم کربنات در چند دهه گذشته است. نتیجهگیری: شیمی کربنات آبهای مرجانی خلیج فارس تحت تأثیر نوسانات دمایی، تبخیر شدید، زمان ماندگاری آب و فعالیتهای زیستژئوشیمیایی قرار دارد. در شرایطی که شاخص حالت اشباع آراگونیت در آبسنگهای مرجانی خلیج فارس همواره در وضعیت فوقاشباع قرار دارد، و با توجه به نوسانات شدید دمایی فصلی در این پهنه و تأثیر قابلتوجه دما بر مقدار این شاخص، نسبت هیدروژنکربنات به یون هیدروژن میتواند بهعنوان معیاری مقاومتر و قابلاتکاتر برای ارزیابی اثر نوسانات فصلی شیمی کربنات بر فرآیند کلسیفیکاسیون مرجانها مورد استفاده قرار گیرد. افزایش نسبی سهم فتوسنتز در مقایسه با کلسیفیکاسیون در سالهای اخیر احتمالاً با تغییرات اقلیمی، افزایش ورودی مواد مغذی و کاهش پوشش مرجانی مرتبط است. در مجموع، نتایج نشان میدهد که زیستگاههای مرجانی خلیج فارس در عین فوقاشباع بودن از نظر کربنات، نسبت به تغییرات اقلیمی و فشارهای انسانی حساساند و پایش مستمر شیمی کربنات برای ارزیابی آینده این اکوسیستمها ضروری است.
Saleh A, Hamzeh M, Jahedi Vaighan D, Mohammadi M. Seasonal Variability of the Carbonate System in Coral Reef Waters of the Persian Gulf and Its Implications for Calcification and Organic Carbon Production. Journal of Oceanography 2026; 16 (64) :97-116 URL: http://joc.inio.ac.ir/article-1-1897-fa.html
صالح ابوالفضل، حمزه محمد علی، جاهدی وایقان داوود، محمدی مریم. تغییرات فصلی سامانه کربنات در آبهای مرجانی خلیج فارس و پیامدهای آن برای فرایندهای کلسیفیکاسیون و تولید کربن آلی. اقیانوس شناسی. 1404; 16 (64) :97-116
.jpg)
