fa شاخصهای رسوبشناختی و ژئوشیمیایی رسوبات خلیج گرگان پژوهشي Research/ Original/ Regular Article برای مطالعه ویژگی‌های رسوبی و ژئوشیمیایی ساحل و بستر خلیج گرگان، واقع در گوشه جنوب‌شرقی دریای خزر در شمال ایران، 35 نمونه رسوب سطحی برداشته شد و بر روی آنها آزمایش‌های پایه رسوب‌شناسی، کانی‌شناسی کیفی به کمک XRD و سنجش فلزات سنگین با کمک XRF انجام شد. مطالعات نشان می‌دهد که رسوبات از نظر دانه‌بندی در محدوده ماسه تا رس قرار می‌گیرند، به‌گونه‌ای که هر چه به‌سوی دهانه خلیج گرگان نزدیک می‌شویم، درصد ماسه در رسوبات افزایش می‌یابد. مقدار متوسط کربنات کلسیم 35% و مواد آلی 30% است. میزان ماده آلی در خلیج گرگان به‌سوی دریای خزر کاهش می‌یابد، در حالی که مقدار کربنات کلسیم افزایش می‌یابد. کانی‌شناسی رسوبات نشان می‌دهد که علاوه بر متشکله‌های آواری از جنس سنگ‌های آذرین، دگرگونی و رسوبی و خرده‌های رسوبی برجا، مجموعه‌ای از کانی‌های رسی (بطور عمده کلریت) از دیگر اجزای متشکله رسوبات سطحی هستند. تمرکز فلزات سنگین (سرب، روی، کرم، نیکل، مس، وانادیم، باریم و زیرکینم) در رسوبات سطحی برای عناصر مختلف در محدوده ppm 598ـ2 قرار می‌گیرد. محاسبه شاخص تجمع زمینی عناصر (Igeo) برای رسوبات سطحی خلیج گرگان در مقایسه با نمونه‌های برداشت شده از رسوبات ژرفای 25 سانتیمتری همان حوضه نشان‌دهنده تمرکز پایین فلزات سنگین در رسوبات خلیج گرگان و غیرآلوده بودن این رسوبات است. مقایسه رسوبات خلیج گرگان با بخش‌های دیگر ساحل ایران در خزر که تخریبی، و سواحل ترکمنستان که کربناته است، بیانگر ویژگی‌های رسوبی حد وسط (حدود 50 تا 60 درصد مواد کربناته و آلی و بقیه مواد تخریبی) این منطقه است. The Gorgan Bay is an elongated bay in the southeastern flank of the Caspian Sea in the Iranian territory which is separated from the Caspian Sea by Miankaleh spit. Sedimentological studies on 35 collected sediment samples from the Gorgan Bay and adjacent areas of the Caspian Sea reveals that the grain size of the bottom sediments are mostly in the range of mud to sand where the sand content increases eastward especially in the vicinity of the waterway between the bay and the sea. Mean content of carbonate and organic matter in the sediments are %35 and %30 respectively which the carbonate content increases towards the bay’s inlet and the organic matter shows a decreasing trend. Mineralogically the Gorgan Bay sediments are mainly consists of igneous, metamorphic and sedimentary lithic fragments and some authogenic sediments that accompanied with some clay minerals mainly chlorite. The XRF results show that the observed differences in concentration of heavy metals (Pb, Zn, Cr, Ni, Cu, V, Ba, Zr) largly depends on the sediment type. Comparing the geoaccumulation index (Igeo) of the surficial samples with the one from the depth of 25 cm below the bottom reveals that the Gorgan Bay sediments are not polluted in respect to the heavy metals. In comparison with adjacent areas, Gorgan Bay sediments show a transition between evaporate carbonate dominated sediments of Turkmenistan coast in north and other terrigenous sediments of the Iranian coast in west. دریای خزر، خلیج گرگان، رسوب‌شناسی، ژئوشیمی، شاخص تجمع زمینی، فلزات سنگین Caspian Sea, Gorgan Bay, Sediment, Geochemistry, Geoaccumulation Index, Heavy Metals 45 55 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-6&slc_lang=fa&sid=1 Hamid Lahijani حمید لاهیجانی lahijani@inco.ac.ir 1003194753284600487 1003194753284600487 Yes Omid Haeri Ardakani امید حایری اردکانی 1003194753284600488 1003194753284600488 No Arash Sharifi آرش شریفی 1003194753284600489 1003194753284600489 No Abdolmajid Naderi Beni عبدالمجید نادری بنی 1003194753284600490 1003194753284600490 No