fa بررسی روابط تغذیه‌ای زئوپلانکتون– فیتوپلانکتون در فصول مختلف حوزه جنوبی دریای خزر با به‌کارگیری آزمون‌های آماری چند متغیره پژوهشي Research/ Original/ Regular Article هدف از این مطالعه بررسی روابط تغذیه‌ای بین فیتوپلانکتون و زئوپلانکتون از طریق آزمون‌های چند متغیره در حوضه‌ی جنوبی در دریای خزر در سال 1388 است. بررسی فیتوپلانکتون و زئوپلانکتون به‌ترتیب بر روی 384 و 160 نمونه آب جمع‌آوری شده انجام گردید. نمونه‌برداری به‌صورت فصلی در 8 نیم خط در اعماق 5 تا 100 متری صورت گرفت. نتایج براساس آزمون‌های آماری چند متغیره (آزمون‌های مولفه عاملی، تناظر تفکیک‌کننده، رگرسیون گام به گام) نشان داد که افزایش تراکم گونه‌های رشته‌ای سیانوفیتا (Oscillatoria sp.) و گونه‌های دارای اندازه‌ی بزرگ یا زنجیره‌ی بلند از باسیلاریوفیتا مانند Dactyliosolen fragilissima و Pseudosolenia calcar-avis نقش مهمی در تغذیه‌ی زئوپلانکتون بخصوص در فصول تابستان و زمستان داشته‌اند. تغذیه‌ی گونه‌های غالب زئوپلانکتون از گونه‌های با اندازه کوچک‌تر مانند Cyclotella meneghiniana، Exuviaella cordata و یا دارای رشته‌های نسبتاً کوتاه (Binuclearia lauterbornii) نیز گاهی مشاهده گردید. لذا رفتارهای تغذیه‌ای گروه‌های زئوپلانکتون در فصول مختلف یکسان نبود و به‌شدت به ترکیب گونه‌ای و تراکم گونه‌های غالب فیتوپلانکتون بستگی داشت. به‌طورکلی به‌نظر می‌رسد که کم بودن تنوع گونه‌ای و تراکم در زئوپلانکتون همراه با بالا بودن تنوع گونه‌ای و تراکم در فیتوپلانکتون نقش مهمی در کم شدن و محدود نمودن روابط تغذیه‌ای بین دو گروه پلانکتونی (زئوپلانکتون و فیتوپلانکتون) و در نتیجه کاهش کنترل بالا- پایین از سوی زئوپلانکتون بر کاهش تراکم فیتوپلانکتون از طریق چرا شده است. The aim of this study was to find the trophic relationship between zooplankton and phytoplankton using multivariate analysis in the southern part of the Caspian Sea during 2009-2010. Sampling was performed in four seasons (spring, summer, autumn and winter) and in eight transects perpendicular to the coast. 384 phytoplankton and 160 zooplankton samples were collected over five different water depths (5, 10, 20, 50 and 100 meters). Multivariate statistical analysis (PCA, CCA and SMRA) showed that high abundance of filamented species of Cyanophyta (Oscillatoria sp.), chain form (Dactyliosolen fragilissima) and large size (Pseudosolenia calcar-avis) of Bacillariophyta had the main role in zooplznkton feeding pattern, particularly in summer and winter. Small size phytoplankton (Cyclotella meneghiniana, Exuviaella cordata) and relatively short filament (Binuclearia lauterbornii) were occasionally eaten by zooplankton. Feeding habits of zooplankton species were not the same in different seasons and was strongly depended on the phytoplankton structure (species diversity and abundance). Low species diversity and abundance of zooplankton which accompanied with high species diversity and abundance of phytoplankton were the main reasons that limited top-down control of zooplankton on phytoplankton abundance reduction through grazing. زئوپلانکتون، فیتوپلانکتون، تغذیه، دریای خزر. Zooplankton, Phytoplankton, Feeding, Caspian Sea. 29 38 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-134&slc_lang=fa&sid=1 Hassan Nasrollahzadeh Saravi حسن نصراله‌زاده ساروی hnsaravi@yahoo.com 10031947532846002275 10031947532846002275 Yes پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، استان مازندران، ساری Asieh Makhlough آسیه مخلوق asieh_makhlough@yahoo.com 10031947532846002276 10031947532846002276 No پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، استان مازندران، ساری Mozhgan Roshantabari مژگان روشن طبری rowshantabari@yahoo.com 10031947532846002277 10031947532846002277 No پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، استان مازندران، ساری Fereshteh Eslami فرشته اسلامی fr_eslami1689@yahoo.com 10031947532846002278 10031947532846002278 No موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور، استان تهران