fa شاخص کیفیت (WQI) آب رودخانه کارون به‌عنوان نشان‌دهنده اثرات پساب صابون‌سازی خرمشهر پژوهشي Research/ Original/ Regular Article پساب تولیدی کارخانه صابون‌سازی خرمشهر به‌عنوان بزرگترین و پیشرفته‌ترین کارخانه تولید صابون و گلیسرین ایران با ظرفیت تولید روزانه 100 تن چیپس صابون و 14 تن گلیسرین از طریق کانالی به‌طور مستقیم به رودخانه کارون تخلیه می گردد. با توجه به امکانات موجود ، نمونه‌برداری از 3 ایستگاه به‌ترتیب در 50 متری بالادست محل تخلیه پساب کارخانه ، 50 و 500 متری پایین دست محل تخلیه پساب بهمراه پساب خروجی و در 10 ماه متوالی از مهر 1385 تا تیر 1386 توسط ظروف نمونه برداری ون دورن (Van dorn) انجام شد. پارامترهای فیزیکی و شیمیایی آب و پساب کارخانه مورد بررسی و مقایسه نتایج اندازه‌گیری این عوامل با استاندارد سازمان محیط زیست ایران نشان داد که میزان(Chemical Oxygen Demand) COD‌، BOD (Biochemical Oxygen Demand) و کلرید پساب خروجی با میانگین‌های ppm 0/1300 ، ppm 8/196 و ppm 9/4042 از حداکثر مجاز استاندارد بیشتر است. طبقه‌بندی ایستگاههای مطالعاتی بر اساس نظام شاخص کیفیت آب (Water Quality Index) WQI، نیز نشان داد که ایستگاه‌های اول‌، دوم و سوم و پساب کارخانه با متوسط شاخص کیفیت سالیانه 63/54 ، 29/40 ، 71/45 و 32/24 به‌ترتیب در رده‌های متوسط‌، بد و بسیار بد قرار می‌گیرند. بررسی‌های آماری بر روی نتایج حاصل از نمونه‌برداری از ایستگاه‌های مطالعاتی نشان داد که ورود پساب کارخانه در بین ایستگاه‌ها طی ماه‌های نمونه‌برداری در سطح اطمینان 95% از لحاظ عوامل BOD، COD‌، نیترات‌، فسفات و بی کربنات اختلاف معنی‌داری را نشان می‌دهد و مشخص شد که پساب خروجی کارخانه با توجه به حجم آبگذری رودخانه و دبی فاضلاب خروجی‌، بر روی کیفیت آب رودخانه موجب ایجاد تغییراتی شده است. بررسی روند تغییرات نشان‌دهنده افزایش بسیاری از عوامل در ایستگاه دوم و کاهش قابل ملاحظه در ایستگاه سوم بوده که گویای توان خودپالایی رودخانه کارون است. The Khorramshahr soap factory is the biggest and most advanced Iranian soap and glycerine factory with daily producing 100 tons soap-chips and 14 tons glycerine. The produced sewage of this factory is directly drained into the Karoon River through a channel. In this study, samples were collected from 4 stations including: 50 meter above, 50 and 500 meter lower and the sewage evacuation area during 10 months starting from October 2006 to July 2007 using Van Dorn sampler. The comparison of physic-chemical parameters of water and sewage with the standard values defined by Department of Environment, showed that the amount of COD, BOD and Chlorine (means 1300, 169.8 and 4042.9 ppm, respectively) in sewage is higher than the standard level. Based on water quality index, stations 1, 2, 3 and factory sewage with annual quality index of 54.63, 40.29, 45.71 and 24.32 were classified as moderate, bad and very bad, respectively. There was significant difference (p<0.05) in factors such as BOD, COD, nitrate, phosphate and bicarbonate among the stations during the sampling period. The results also revealed factory sewage has affected the river water quality in spite of high water volume and sewage exit flow. These changes in the quality of river water indicate increase of many parameters in second station and decrease in third station which shows Karoon River high ability of self purification. رودخانه کارون، کارخانه صابون‌سازی خرمشهر، کیفیت آب Karoon River, Water Quality Index, Sewage, Soap Factory Khorranshahr 21 27 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-37&slc_lang=fa&sid=1 Ali Dadolahi-Sohrab علی داداللهی سهراب dadolahi@kmsu.ac.ir 1003194753284600752 1003194753284600752 Yes Farshid Arjomand فرشید ارجمند 1003194753284600753 1003194753284600753 No