fa مطالعه بوم‌شناختی اجتماعات ماکروبنتیک رسوبات جزر و مدی دلوار (بوشهر) پژوهشي Research/ Original/ Regular Article به‌منظور مطالعه وضعیت بوم‌شناختی بوم‌سامانه‌های جزر و مدی در منطقه دلوار (بوشهر)، نمونه‌برداری رسوبات طی سه فصل سرد (زمستان 87)، معتدل (بهار 88) و گرم (تابستان 88) در سه سطح جزر و مدی از شش ایستگاه (دو پهنه‌ی گلی، دو بوم‌سامانه ماسه‌ای و دو بوم‌سامانه‌ی قلوه‌سنگی) انجام گردید. شاخص‌های بوم‌شناختی مربوط به ساختار اجتماعات ماکروبنتیک درون رسوبات شامل تنوع زیستی شانون- وینر، ترازی زیستی پایلو، غالبیت گونه‌ای برگر- پارکر و غنای گونه‌ای مارگالف، به همراه متغیرهای محیطی محاسبه شد. نتایج نشان‌دهنده‌ی اختلاف معنی‌دار فصلی(05/0<p) متغیرهای محیطی به‌ویژه شوری و درجه حرارت در اغلب ایستگاه‌ها بود. فراوانی ماکروبنتوزهای مورد مطالعه ( بیشترین در کری، 943/2±75 و کمترین در دالارام 077/0± 6 فرد در مترمربع) با درصد دانه‌بندی درشت همبستگی معنی‌دار منفی (05/0<p) و با درصد دانه‌بندی ریز و مواد آلی کل، همبستگی معنی‌دار مثبت (01/0<p) نشان داد. مقادیر نسبتاً پایین‌تر شاخص‌های تنوع شانون، یکنواختی پایلو و غنای گونه‌ای مارگالف (به‌ترتیب 055/0، 183/0 و 353/8) و نیز بالاتر شاخص غالبیت برگر- پارکر(972/0) در دلارام و طی فصل زمستان محاسبه شد که نشان‌دهنده‌ی شرایط طبیعی دشوار این بوم‌سامانه‌ی ماسه‌ای بود. شرایط نامناسب حاکم بر بوم‌سامانه‌ی قلوه‌سنگی رستمی را می‌توان به اثرات سوء زیست‌محیطی ناشی از اسکله‌ی صیادی نسبت داد. اگرچه نتایج شاخص‌ها در منطقه‌ی مورد مطالعه نشان‌دهنده‌ی شرایط زیست‌محیطی مطلوب نبود، اما بوم‌سامانه‌ی گلی هاله و قلوه‌سنگی کری از وضعیت بوم‌شناختی بهتری نسبت به سایر ایستگاه‌ها برخوردار بودند (شاخص‌های تنوع شانون- وینر 833/0 و 792/0 و غالبیت برگر- پارکر 133/0). اسکله نیز در اغلب ویژگی‌های بوم‌شناختی (از جمله متغیرهای محیطی و شاخص‌ها)، وضعیتی مشابه با هاله نشان داد. از این رو، شباهت وضعیت بوم‌شناختی این دو پهنه‌ی گلی جزر و مدی طبیعی و مصنوعی، نشان‌دهنده‌ی امکان ایجاد این بوم‌سامانه-ها در منطقه‌ی مورد مطالعه به‌عنوان رویکرد مدیریتی مبتنی بر بوم‌سامانه بود. با بررسی نتایج این مطالعه، ضرورت حفاظت از این بوم‌سامانه‌ها در منطقه‌ی مورد مطالعه امری اجتناب‌ناپذیر می‌نماید. To study the ecological status of intertidal ecosystems in Delvar (Bushehr), sediment sampling of three tidal levels from six stations (including two intertidal mud-flats, two sandy and two boulder ecosystems) was carried out during three seasons of cold (winter 2009), temperate (spring 2009) and warm (summer 2009). Ecological indices of infaunal macrobentic assemblages including Shannon-Wiener biodiversity index, Pielou evenness index, Berger-Parker species dominance index and Margalef species richness along with the environmental variables were measured. Results revealed an insignificant seasonal difference (p<0.05) between environmental variables, especially salinity and temperature in most of stations. Macrobenthic abundance (the highest in Karri, 75±2.943 and the lowest in Delaram, 6±0.077 Ind.m-2) was significantly correlated (positive, p<0.01) with fine grain size percentage and TOM. Relatively, lower values of Shannon-Wiener diversity, Pielou evenness and Margalef species richness indices (0.055, 0.183 and 8.353 respectively) and also higher Berger-Parker dominance index (0.972) in Delaram during winter indicated the tough natural condition of this sandy ecosystem. Poorly ecological status in Rustami boulder ecosystems might be consequent of environmental impacts related to the fishing harbor. Although, the results of indices in the study area were not the indication of suitable environmental conditions, Haleh’ muddy and Karri boulder ecosystems had better ecological status compared with the other stations (Shannon-Wiener biodiversity 0.833 and 0.792, respectively and Berger-Parker species dominance index 0.133). Harbor also showed the similar ecological properties (e.g. environmental variables and indices) to Haleh. The former as a man made intertidal mudflat showed the possibility of the establishment of these ecosystems in the study area as an ecosystem based management approach. Investigating the results of this study, it is concluded that protection of introduced ecosystems seemed to be something inevitable. بوم‌سامانه‌های بین جزر و مدی، شاخص‌های بوم‌شناختی، ماکروفونا، دلوار، خلیج فارس. Intertidal ecosystems, Ecological indices, Macrofauna, Delvar, Persian Gulf. 27 36 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-2-103&slc_lang=fa&sid=1 Iman Arebi ایمان عاربی eiman_arebi@yahoo.com 10031947532846001699 10031947532846001699 Yes Ahmad Savari احمد سواری 10031947532846001700 10031947532846001700 No Amir Vazirizadeh امیر وزیری زاده 10031947532846001701 10031947532846001701 No