Journal of Oceanography

fa جریان زیست محیطی تالابهای بین المللی در پرتو اسناد ملی و بین المللی (مطالعه موردی تالاب بین المللی هامون) The Environmental flow of the Hamoun international wetland from the perspective of international law حقوق دریا (بین الملل، خصوصی، عمومی) Law of the Sea پژوهشي Research/ Original/ Regular Article <div style="text-align: justify;">پیشینه و مبانی نظری پژوهش:  تالاب بین‌المللی هامون به عنوان یکی از ذخیره گاه‌های زیست‌کره، با تنوع گونه‌های زیستی غنی و ظرفیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی ارزشمند برای مردمان بومی، در حال نابودی است که آثار آن به وضوح با بروز تغییرات اقلیمی، طوفان‌های گرد و غبار و مهاجرت مردم محلی قابل مشاهده است. صرف نظر از عوامل داخلی، از مهم‌ترین دلایل ایجاد این وضعیت، نحوه بهره‌برداری دولت بالادست از رودهای منتهی به تالاب است. در معاهده چالشی 1351 میان ایران و افغانستان راجع به رود هیرمند، صرفاً حقابه کشاورزی و شرب پیش بینی شده و حقابه زیست‌محیطی برای تالاب لحاظ نشده است. اهمیت این پهنه زیستی برای مردمان سیستان باعث شد تا پژوهش پیش رو در پی پاسخ به این سؤال برآید که وضعیت حقوقی حقابه یا همان جریان‌های آبی زیست‌محیطی یک تالاب بین المللی چگونه است و تعهدات معاهداتی و عرفی دولت افغانستان تا چه میزان تأمین این جریان را مقرر می کند. روش‌شناسی:  شیوه انجام پژوهش، توصیفی - تحلیلی است و داده‌ها از منابع کتابخانه‌ای مشتمل بر  اسناد بین‌المللی، آرای دادگاه‌های بین‌المللی و نظریات حقوق‌دانان به دست آمده است. یافته‌ها:  جریانهای زیست محیطی بالذات و به صراحت تعهد لازم الاجرا برای افغانستان نیست لکن بر پایه برخی قواعد معاهداتی و عرفی دیگر، الزام به تأمین آن برای دولتهای میزبان آبهای منتهی به یک تالاب بین المللی است. نتیجه‌گیری:  اگرچه معاهده‌ای اختصاصی برای جریان‌های زیست‌محیطی در حقوق بین‌الملل وجود ندارد لکن مواد برخی معاهدات می‌تواند ضرورت حفظ این گونه جریان‌ آبی و حفظ اکوسیستم تالاب‌ها را اثبات کند. دولت افغانستان در راستای عمل به تکالیف معاهداتی خود ذیل کنوانسیون تنوع زیستی ملزم به اتخاذ اقدامات مقتضی در حفظ گونه‌ها و اکوسیستم‌ها است. با توجه به غنای قابل توجه گونه‌های آبزی و خشک زی جانوری و گیاهی در تالاب هامون و ارزشمندی این گستره به عنوان یک اکوسیستم، دولت افغانستان مکلف به اتخاذ اقدام در حفاظت از آن است. بدیهی‌ترین نوع اقدام، بهره‌برداری منصفانه از آبراه‌های بین‌المللی منتهی به تالاب و تخصیص حقابه زیست‌محیطی به آن است. به علاوه بر اساس مصوبات کنفرانس اعضا کنوانسیون تنوع زیستی، که تحت قواعد تفسیر به عنوان رویه بعدی دول متعاهد لحاظ می‌شود، افغانستان مکلف به اعمال رویکرد اکوسیستمی نسبت به تالاب است. از سوی دیگر تالاب هامون در کنار ظرفیت زیستگاهی گونه‌های مختلف، میزبان پرندگان مهاجر است که با توجه به عضویت افغانستان در کنوانسیون حفاظت از گونه‌های مهاجر جانوران وحشی، ملزم به حفاظت از این گستره می‌باشد که باز هم از مسیر تخصیص آب مناسب به آن می‌گذرد. افغانستان بر اساس تعهدات کنوانسیون مقابله با بیابان‌زایی و اثرات اقداماتش در بالادست نیز مکلف به تأمین جریان آب برای پایین د ست و تالاب هامون است.  تعهدات مندرج در کنوانسیون رامسر و معاهده راجع به حقوق استفاده‌های غیر کشتیرانی از آبراه‌های بین‌المللی نیز به رغم عدم عضویت افغانستان ویژگی عرفی یافته و اصول عرفی حفاظت از تالابهای بین المللی، استفاده معقول و منصفانه از آبراه‌های بین‌المللی و منع آسیب به محیط‌زیست دولت‌های دیگر، این کشور را ملزم به استفاده معقول از آبراه‌های منتهی به تالاب‌ و تأمین حقابه جهت حفاظت از اکوسیستم تالاب می‌کند. معاهدات موردی، رویه دولت‌ها در قانون‌گذاری داخلی، اسناد حقوق نرم نیز در قوام هر چه بیشتر تخصیص جریان زیست‌محیطی در حال ایفای نقش هستند. این الزامات حقوقی، قدرت چانه‌زنی ایران در مذاکرات سیاسی با دولت افغانستان را غنا می‌بخشد و در کنار سایر راهبردها می‌تواند اثرگذار باشد.</div> <div style="text-align: justify;">Background and Theoretical Foundations: The International Hamoun Wetland, a designated biosphere reserve, is facing destruction despite its rich biodiversity and valuable economic, social, and cultural capacities for local communities. The consequences of this destruction are clearly observable through climate change, dust storms, and the migration of local populations. Apart from internal factors, a primary driver of this situation is the upstream government's utilization practices of the rivers flowing into the wetland. The 1973 Helmand River Treaty between Iran and Afghanistan solely stipulates water rights for agriculture and drinking, without allocating environmental water rights for the wetland. The significance of this vital ecosystem for the people of Sistan has prompted this research to investigate the legal status of water rights, specifically environmental water flows, for an international wetland. Furthermore, it examines the extent to which Afghanistan's treaty and customary obligations mandate the provision of these flows. Methodology: This research employs a descriptive-analytical approach. Data were gathered from library sources, including international instruments, international court judgments, and legal scholars' opinions. Findings: While environmental flows are not inherently or explicitly a binding obligation for Afghanistan, based on certain other treaty and customary rules, there is an obligation for states hosting waters flowing into an international wetland to provide them Conclusion: Although a specific treaty for environmental flows does not exist in international law, provisions within certain treaties can substantiate the necessity of preserving such water flows and maintaining wetland ecosystems. Afghanistan, in fulfilling its treaty obligations under the Convention on Biological Diversity, is obliged to adopt appropriate measures for the conservation of species and ecosystems. Given the significant richness of aquatic and terrestrial animal and plant species in the Hamoun Wetland and its value as an ecosystem, Afghanistan is bound to take action to protect it. The most evident form of action is the fair utilization of international waterways flowing into the wetland and the allocation of environmental water rights to it. Moreover, based on the decisions of the Conferences of the Parties to the Convention on Biological Diversity, which are considered subsequent practice of the contracting states under rules of interpretation, Afghanistan is obligated to apply an ecosystem approach to the wetland. Furthermore, in addition to its habitat capacity for various species, the Hamoun Wetland hosts migratory birds. Due to Afghanistan's membership in the Convention on the Conservation of Migratory Species of Wild Animals, it is obligated to conserve this expanse, which again necessitates the provision of adequate water. Afghanistan is also obliged, under the Convention to Combat Desertification and the effects of its upstream activities, to ensure water flow for downstream areas and the Hamoun Wetland. The obligations enshrined in the Ramsar Convention and the Convention on the Law of the Non-navigational Uses of International Watercourses, despite Afghanistan's non-membership, have acquired customary status. The customary principles of protecting international wetlands, reasonable and equitable utilization of international watercourses, and the prohibition of harm to other states' environments compel Afghanistan to reasonably use the waterways leading to the wetland and to provide water rights for the protection of its ecosystem. Specific treaties, state practice in domestic legislation, and soft law instruments are also playing an increasingly vital role in solidifying the allocation of environmental flows. These legal requirements enhance Iran's bargaining power in political negotiations with the Afghan government and can be effective alongside other strategies.</div> استفاده معقول از آبراه‌های بین‌المللی, تالاب هامون, تنوع زیستی, جریان زیست‌محیطی, تنوع زیستی Biodiversity, Equitable Utilization of International Watercourses, Environmental Flow, Hamoun Wetland 1 17 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1485-3&slc_lang=fa&sid=1 Asma Salari اسماء سالاری salari@neyshabur.ac.ir 100319475328460015533 100319475328460015533 Yes University of Neyshabur, Neyshabur استادیاردانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه نیشابور، نیشابور، ایران