fa فعالیت گل‌فشان‌ها؛ شاهدی بر لرزه‌خیزی سواحل مکران، جنوب خاوری ایران اقيانوس ­شناسی ساحلی Coastal Oceanography پژوهشي Research/ Original/ Regular Article <div style="text-align: justify;"><span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span sans-serif="" style="font-family:Calibri,"><b><span lang="AR-SA" style="background:#2e74b5"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:white">پیشینه و اهداف:</span></span></span></b> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">گلفشان یک پدیده زمین‌شناختی است که به صورت یک عارضه گنبدی شکل و در برخی مواقع به صورت حوضچه‌ای تشکیل می‌شود. </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">بیشتر گل‌فشان‌های جهان در مناطق زمین‌ساختی فعال مانند کمربندهای کوهزایی و پهنه‌های فرورانش شکل گرفته‌اند.</span></span></span> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">یکی از مهمترین مناطق زمین‌ساختی که تعداد بسیار زیادی از گل‌فشان‌ها را در خود جای داده، منشور برافزایشی مکران در جنوب خاوری ایران است. فرورانش ورقه‌ی اقیانوسی عمان به زیر ورقه‌ی قاره</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">‌</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">ای اوراسیایی ایران و پاکستان سبب تشکیل منشور برافزایشی شده، <span style="color:black">نقش پر رنگی در شکل‌گیری و فعالیت </span>گل‌فشان‌ها داشته<span style="color:black"> و رفتار لرزه زمین&shy;ساختی این منطقه را نیز کنترل می‌کند. </span>از این‌رو، پژوهش حاضر با بررسی ویژگی‌های زمین‌ساختی پهنه مکران، ارتباط لرزه‌خیزی این منطقه با فعالیت گل‌فشان‌ها را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و با موارد </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">مشابه در جهان مقایسه کرده است.</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span sans-serif="" style="font-family:Calibri,"><b><span lang="AR-SA" style="background:#2e74b5"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:white">روش‌ها‌:</span></span></span></b> <span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">در این پژوهش، ابتدا با </span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">گرد‌آوری داده‌های موجود و با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black"> خصوصیات زمین‌ساختی منطقه مکران مورد بحث و بررسی قرار گرفته و به کمک نرم‌افزار </span></span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%"><span style="color:black">ArcGis 10.4</span></span></span><b> </b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:black">نقشه پراکندگی گسل‌های منطقه تهیه شده است. </span></span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">سپس با استنتاج پیشینه زمین‌لرزه‌های منطقه مکران، فرمول لرزه‌خیزی منطقه محاسبه و دوره بازگشت برای زمین‌لرزه‌هایی با بزرگاهای مختلف برآورد شده است. در نهایت، ارتباط بین وقوع زمین‌لرزه‌ها و فعالیت گل‌فشان‌ها در پهنه مکران بررسی و با نمونه‌های مشابه در جهان مقایسه شده است.</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="line-height:107%"><span sans-serif="" style="font-family:Calibri,"><b><span lang="AR-SA" style="background:#2e74b5"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:white">یافته‌ها:</span></span></span></b><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> بر اساس نتایج، </span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">گسل‌هایی با روند عمومی </span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%">E-W</span></span> <span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">در سرتاسر پهنه مکران نقش مهمی در رخداد زمین‌لرزه‌ها ایفا می‌کنند. مهمترین این گسل‌ها، از جنوب به شمال راندگی اصلی مکران، راندگی چاه‌خان، راندگی قصرقند و راندگی بشاگرد هستند. جنبش در امتداد هر یک از این گسل‌ها و سرشاخه‌های بی‌شمار منشعب از آنها سبب رخداد زمین‌لرزه در این منطقه می‌شود. بر اساس زمین‌لرزه‌های رخ داده در منطقه مکران فرمول لرزه‌خیزی (</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:9.0pt"><span style="line-height:107%">logN=2.9-0.8Ms</span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">) منطقه تعیین شده و دوره‌ی بازگشت برای زمین‌لرزه‌هایی با بزرگای 5، 6&nbsp; و 7</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> ریشتر به ترتیب هر 22 سال یکبار، هر 5/158 سال یکبار و</span></span></span><span lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> هر</span></span></span><span lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> 1222سال یکبار برآرود شده است.</span></span></span><span dir="LTR" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <b><span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:11.0pt"><span style="background:#2e74b5"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"><span style="color:white">نتیجه‌گیری:</span></span></span></span></span></b> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">اگر چه آمار دقیقی از فعالیت گل‌فشان‌ها و وقوع زمین‌لرزه‌های مرتبط با آنها در پهنه مکران وجود ندارد؛ اما فرورانش ورقه اقیانوسی عمان به زیر ورقه قاره‌ای اوراسیا (ایران و پاکستان) و اعمال تنش فشاری ناشی از آن، گسل‌های فعال بی‌شمار در منطقه، فراوانی تعداد گل‌فشان‌های فعال و نیمه فعال و وقوع زمین‌لرزه‌های متعدد همگی نمایانگر زمین‌ساخت فعال در این منطقه است. به گونه‌ای که</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">کانون عمقی بیشتر زمین‌لرزه‌های منطقه</span></span></span><span dir="RTL" lang="FA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:"> مکران</span></span></span> <span dir="RTL" lang="AR-SA" style="font-size:10.0pt"><span style="line-height:107%"><span b="" nazanin="" style="font-family:">از روند گسل‌هایی پیروی می‌کنند که ارتباط نزدیکی با شکل‌گیری گل‌فشان‌ها دارند. </span></span></span></div> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">A mud volcano is a geological phenomenon that forms as a dome-shaped feature and sometimes as a small basin.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">Most of the world&#39;s mud volcanoes have formed in active tectonic zones such as orogenic belts and subduction zones.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">One of the most important tectonic zones that contains a large number of mud volcanoes is the Makran accretionary wedge in southeastern Iran.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">The subduction of the Oman oceanic plate under the Eurasian continental plate of Iran and Pakistan has caused the formation of the accretionary prism, which has played a significant role in the formation and eruption of mud volcanoes and also controls the seismic behavior of this region.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">Therefore, the present study, by investigating the tectonic characteristics of the Makran zone, analyzed the relationship between the seismicity of this region and mud volcano eruption and compared it with similar cases in the world.</span></span></span><br> <span style="font-size:11pt"><span style="text-justify:kashida"><span style="text-kashida:0%"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:"><span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%">In this study, first, by collecting existing data and using satellite images, the tectonic characteristics of the Makran zone were discussed, and by using ArcGis 10.4. fault distribution map was prepared. Then, by deducing the history of earthquakes in the Makran zone, the seismicity formula of this region was calculated and the return period for earthquakes of different magnitudes was estimated.</span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%">Finally, the relationship between the occurrence of earthquakes and mud volcani activity in the Makran zone was investigated and compared with similar cases around the world.</span></span><span style="color:black"></span></span></span></span></span></span><br> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">Based on the results, faults with a general E-W trend throughout the Makran zone play an important role in the occurrence of earthquakes.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">The most important of these faults, from south to north, are the main Makran thrust, the Chahkhan thrust, the Qasr-e-Qand thrust, and the Bashagard thrust.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">Movement along each of these faults and their numerous branches causes earthquakes in this region.</span></span></span> <span lang="EN" style="font-size:8.0pt"><span style="line-height:107%"><span calibri="" style="font-family:">Based on the earthquakes that occurred in the Makran zone, the seismicity formula (logN=2.9-0.8Ms) of this region has been determined, and the return period for earthquakes with magnitudes of 5, 6, and 7 on the Richter scale has been calculated as once every 22 years, once every 158.5 years, and once every 1222 years, respectively.</span></span></span> گل‌فشان, زمین‌لرزه , پهنه فرورانش, سواحل مکران, جنوب خاوری ایران Mud volcano, Earthquakes, Subduction zone, Makran coast, Southeastern Iran 14 30 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1725-3&slc_lang=fa&sid=1 AzizOllah Tajvar عزیزالله تاج ور tajvar@cmu.ac.ir 100319475328460015387 100319475328460015387 Yes Department of Oceanography, Faculty of Marine Science, Chabahar Maritime University, Chabahar, Iran گروه اقیانوس‌شناسی، دانشکده علوم دریایی، دانشگاه دریانوردی و علوم دریایی چابهار، چابهار، ایران Ali Sheikhbahai علی شیخ بهایی Ali.Sheikhbahai@inio.ac.ir 100319475328460015388 100319475328460015388 No Iranian National Institute of Oceanography and Atmospheric Science, Tehran, Iran دانشجوی دکتری اقیانوس‌شناسی فیزیکی، دانشگاه هرمزگان و عضو هیات علمی پژوهشگاه ملی اقیانوس‌شناسی و علوم جوی، تهران، ایران