Journal of Oceanography

fa نظام‌مندسازی حقوقیِ مسئولیت اجتماعی شرکتی در صیانت از محیط زیست دریا؛ واکاوی تطبیقی حقوق بین‌الملل و ایران Legal Systematization of Corporate Social Responsibility (CSR) in Marine Environmental Protection: A Comparative Analysis of International Law and Iranian Law حقوق دریا (بین الملل، خصوصی، عمومی) Law of the Sea پژوهشي Research/ Original/ Regular Article <div style="text-align: justify;"><w:sdt contentlocked="t" docpart="D9EB5B3F76E7434DB38A9351E4C8237F" id="-1910771943">پیشینه و مبانی نظری پژوهش: </w:sdt> گسترش فعالیت‌های انرژی در محیط‌های دریایی، از میادین سنتی نفت و گاز تا انرژی‌های تجدیدپذیر، ضرورت بازنگری در ابزارهای نظارتی بر اپراتورهای خصوصی را دوچندان کرده است. این پژوهش بر دو رکنِ رژیم‌های معاهده‌محور (بخش دوازدهم کنوانسیون حقوق دریاها) و مفهوم نوین «مسئولیت اجتماعی شرکتی اقیانوسی» در پرتو حقوق بین‌الملل و نظام حقوقی ایران استوار است. مسئله اصلی، چگونگی گذار از حقوق نرم  به حقوق سخت برای پاسخگو کردن شرکت‌های چندملیتی در قبال زیست‌بوم‌های دریایی است. <w:sdt contentlocked="t" docpart="D9EB5B3F76E7434DB38A9351E4C8237F" id="-43291168">روش‌شناسی: </w:sdt> این تحقیق با رویکردی توصیفی-تطبیقی و با استفاده از روش کتابخانه‌ای، به تحلیل محتوای اسناد سازمان بین‌المللی دریانوردی، کنوانسیون‌های مارپل و سولاس و تطبیق آن‌ها با نظام حقوقی ایران می‌پردازد. تمرکز اصلی روش‌شناختی بر تکنیک «قانون‌گذاری از طریق ارجاع» و تحلیل رویه قضایی بین‌المللی برای تبیین جایگاه استانداردهای داوطلبانه در محاکم است <w:sdt contentlocked="t" docpart="D9EB5B3F76E7434DB38A9351E4C8237F" id="-2054305338">یافته‌ها: </w:sdt> یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استانداردهای ایمنی و زیست‌محیطی به شکلی سیستماتیک میان رژیم‌های حقوقی مختلف در حال گردش هستند. از طریق مکانیسم ارجاع، مقررات فنی سازمان بین‌المللی دریانوردی درباره کارایی انرژی و طراحی بدنه، عملاً برای تمامی کشورهای عضو کنوانسیون حقوق دریاها الزامی می‌گردد. یافته‌ها حاکی از آن است که استانداردهای مسئولیت اجتماعی شرکتی از طریق درج در قراردادهای سرمایه‌گذاری بین‌المللی، در حال تبدیل شدن به پارامترهای حقوقی هستند که توسط دادگاه‌ها برای سنجش «دقت مقتضی» شرکت‌ها استفاده می‌شوند. یافته‌های مرتبط با ایران نشان می‌دهد که اگرچه الحاق به کنوانسیون مسئولیت مدنی، مکانیسم «آلوده‌ساز می‌پردازد» را وارد نظام حقوقی ما کرده است، اما در حوزه مسئولیت اجتماعی شرکتی، خلأهای جدی در قراردادهای نفتی و گاز فراساحلی ایران مشاهده می‌شود. یافته‌ها تأکید می‌کند که ابزارهای مسئولیت اجتماعی در سه سطح پیشگیرانه، کاهش خسارت و جبران خسارت، مکمل رژیم‌های معاهده‌محور بوده و مسیری سریع‌تر برای پاسخ به حوادث دریایی فراهم می‌آورند  و این حوزه با ارائه ابتکاراتی چون درج استاندارد های بین المللی در قرارداد های شرکت ملی نفت ایران و ارجاع کارشناسان رسمی دادگستری به استاندارد های بین المللی  و نهایتا اصلاح قوانین موجود می تواند الگویی از مکانیسم ارجاع را دنبال کند. <w:sdt contentlocked="t" docpart="D9EB5B3F76E7434DB38A9351E4C8237F" id="417220428">نتیجه‌گیری: </w:sdt> در عرصه بین المللی تحقق حفاظت مؤثر از محیط‌زیست دریایی در گرو گذار به نظام تنظیم‌گرایانه چندلایه و هم‌افزایی میان معاهدات بین‌المللی با استانداردهای داوطلبانه مسئولیت اجتماعی است که از طریق «قانون‌گذاری ارجاعی» به تکالیفی الزام‌آور تبدیل شده‌اند. این فرآیند در ایران با درونی‌سازی کدهای فنی در قراردادهای نفتی و پذیرش مسئولیت محض، علاوه بر جبران خلأهای معاهداتی، مسئولیت شرکتی را به پارامتری قضایی برای سنجش تقصیر و تحقق اصل «آلوده‌ساز می‌پردازد» ارتقا داده است. در نهایت، پیوند میان تخصص فنی اپراتورهای انرژی و قدرت حاکمیتی، تنها مسیر دستیابی به امنیت انرژی در تعادل با سلامت پایدار اقیانوس‌ها محسوب می‌شود.</div> <div style="text-align: justify;"><w:sdt contentlocked="t" docpart="A1C2AC960075472C9361B19C97512124" id="1334564118">Background and Theoretical Foundations:</w:sdt> The expansion of energy activities in marine environments—ranging from traditional oil and gas fields to renewable energy—has intensified the necessity of revising regulatory instruments for private operators. This research is predicated on two fundamental pillars: treaty-based regimes (specifically Part XII of the United Nations Convention on the Law of the Sea) and the modern concept of "Oceanic Corporate Social Responsibility (OCSR)" within the framework of international law and the Iranian legal system. The central problem lies in the mechanism of transitioning from Soft Law to Hard Law to ensure the accountability of multinational corporations regarding marine ecosystems. <w:sdt contentlocked="t" docpart="A1C2AC960075472C9361B19C97512124" id="86888520">Methodology:</w:sdt> This research adopts a descriptive-comparative approach utilizing a library-based method to conduct a content analysis of International Maritime Organization (IMO) documents, and the MARPOL and SOLAS conventions, while juxtaposing them with the Iranian legal system. The methodological focus centers on the technique of "legislation by reference" and the analysis of international judicial precedents to elucidate the standing of voluntary standards within courts of law. <w:sdt contentlocked="t" docpart="A1C2AC960075472C9361B19C97512124" id="-794132767">Findings:</w:sdt> The findings indicate that safety and environmental standards are systematically circulating among diverse legal regimes. Through the incorporation by reference mechanism, IMO technical regulations concerning energy efficiency and hull design have effectively become mandatory for all member states of the Law of the Sea Convention (UNCLOS). The research reveals that Oceanic Corporate Social Responsibility (OCSR) standards, through their inclusion in international investment contracts, are evolving into legal parameters utilized by tribunals to measure a corporation’s "due diligence." Regarding Iran, while the accession to civil liability conventions has introduced the "Polluter Pays Principle" into the national legal system, significant lacunae remain in offshore oil and gas contracts concerning CSR. The findings emphasize that CSR instruments—at the three levels of prevention, mitigation, and compensation—complement treaty-based regimes and provide a more rapid response to maritime incidents. This domain can follow a model of referential mechanism by implementing initiatives such as incorporating international standards into National Iranian Oil Company (NIOC) contracts and the reliance of official court experts on international technical codes, ultimately leading to the reform of existing legislation. <w:sdt contentlocked="t" docpart="A1C2AC960075472C9361B19C97512124" id="-563871280">Conclusion:</w:sdt> On the international stage, achieving effective marine environmental protection is contingent upon transitioning toward a multi-layered regulatory system and fostering synergy between international treaties and voluntary OCSR standards, which have been transformed into binding obligations via "referential legislation." In Iran, this process—facilitated by the internalization of technical codes within petroleum contracts and the adoption of strict liability—has not only bridged treaty-related gaps but has also elevated corporate responsibility into a judicial parameter for assessing fault and realizing the "Polluter Pays Principle." Ultimately, the nexus between the technical expertise of energy operators and sovereign authority represents the only viable path toward achieving energy security in equilibrium with the sustainable health </div> مسئولیت اجتماعی شرکت ها حقوق دریاها قانون‌گذاری ارجاعی اصل ",آلوده‌ساز می‌پردازد Corporate Social Responsibility, Rights of the Seas, Delegated (Referential) Legislation, the “Polluter Pays” Principle 0 0 http://joc.inio.ac.ir/browse.php?a_code=A-10-1881-1&slc_lang=fa&sid=1 hamid hamidian حمید حمیدیان h.hamidian@umz.ac.ir 100319475328460015767 100319475328460015767 Yes دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران ، بابلسر، ایران